Psychoterapia poznawczo-behawioralna

Co to jest psychoterapia poznawczo behawioralna?

Psychoterapia-leczenie zaburzeń, trudności metodami psychologicznym.

Terapia poznawcza-wywodzi się z założenia, że podstawą wielu trudności natury psychicznej jest występowanie charakterystycznych, dezadaptacyjnych (niesprzyjających satysfakcjonującemu funkcjonowaniu) elementów: myśli automatycznych, schematów poznawczych, zniekształceń poznawczych.

Terapia behawioralna-opiera się na koncepcji uczenia się (Iwan Pawłow – warunkowanie reaktywne,  Edward Thorndike – warunkowanie instrumentalne, Burrhus Skinner – warunkowanie sprawcze). Osoba w toku życia uczy się bardziej lub mniej przystosowawczych zachowań. Robi to na podstawie własnych doświadczeń i obserwacji.

Terapia poznawczo behawioralna

Procesy poznawcze, emocje i działanie są ze sobą powiązane. Wpływają na siebie wzajemnie, są od siebie zależne. Celem terapii jest weryfikacja założeń osoby. Odnalezienie tych, które utrudniają osobie funkcjonowanie (np. powodują nieprzyjemne stany emocjonalne, określone zachowania). Stosowanie odpowiednich technik terapeutycznych w celu zmiany założeń.

W terapii poznawczo-behawioralnej szuka się celu terapii oraz najlepszych metod wypracowania go. Cel terapii to wspólna decyzja pacjenta i terapeuty, działają oni na zasadzie współpracy. Będą działali razem, aby zrozumieć mechanizmy, za sprawa których doszło do wykształcenia się określonych myśli, emocji i zachowań. Terapeuta jest ekspertem w zakresie mechanizmów powstawania, utrwalania oraz funkcjonowania schematów poznawczych oraz myśli. To pacjent jest jednak ekspertem od własnych trudności, przemyśleń i doznań. Suma pracy z obu stron prowadzi do rozwiązania problemu.
W terapii skupiamy się na teraźniejszości- tylko ona jest dostępna w tym momencie.
Co nieprzyjemnego dzieje się teraz?
Co zrobić, aby to zmienić?
Co zrobić, aby w przyszłości działo się lepiej?
Czasem warto zobaczyć i zrozumieć jak doświadczenia z przeszłości i toku życia utrwaliły nieprzyjemne reakcje. Nie zawsze jest to jednak konieczne.
Terapeuta przedstawia zależność określonych mechanizmów poznawczych oraz trudności w funkcjonowaniu. Założenia terapii i każdy z jej etapów jest jawny-pacjent może podejmować świadome decyzje, co do jej przebiegu.
Czas trwania terapii jest określony wg celu. Jest to terapia krótkoterminowa, nastawiona na pracę z kolejno wyznaczanymi celami.
W toku terapii pacjent uczy się jak osiągać cele określonych zmian, rozpoznawać momenty, w których dotychczasowe nawyki powodują trudności. Uczy się metod radzenia sobie z trudnościami.

 

Myśli automatyczne:
Myśli, które pojawiają się automatycznie w reakcji na sytuację. Są one odzwierciedleniem systemu poznawczego. Są najbardziej dostępnym jego elementem. Nie są specyficzne dla sytuacji, lecz dla systemu poznawczego osoby. Występują w formie werbalnej lub obrazowej np. wyraobrażenie. Pojawiają się bardzo krótko, często trudno je wyłapać. Osoba może silniej odczuwać reakcje związaną uaktywnieniem się schematu poprzez myśl.

Schemat poznawczy
Utrwalony w toku życia system klasyfikacji bodźców. Dzięki niemu nazywamy, klasyfikujemy siebie oraz rzeczywistość, przypisujemy im znaczenie. Wiedza, jaka znajduje się w schematach często bywa nieuświadomiona. Warunkuje ona interpretacje sytuacji oraz reakcję (emocjonalną, działanie) na nią.

Zniekształcenia poznawcze:
Automatyzmy myślowe, związane z funkcjonowaniem w życiu osoby określonego nieprzystosowawczego dla niego schematu. Do najbardziej powszechnych należą (wg. A.Popiel,E. Pragłowska „Psychoterapia poznawczo-behawioralna”):

Uogólnianie
Nadużywanie stwierdzeń typu-zawsze („Zawsze będzie źle”), nigdy( „Nigdy nic mi nie wyjdzie”), wszystko („Wszystko przeze mnie”), zawsze („Zawsze tak będzie”).
Myślenie dychotomiczne
Zauważanie tylko dwóch „krańców” sytuacji np. „Albo wszystko mi się udaje albo jestem nikim”, „Albo jest idealnie albo do niczego”, „Jeśli nie pokazujesz mi zawsze uczucia to znaczy, że jesteś przeciwko mnie (albo jesteś ze mną albo przeciwko mnie) „·Przepowiadanie przyszłości
np. „Nikt mnie nie pokocha”, „Będą się śmiali”.
Katastrofizacja
np. „Nie poradzę sobie”, „Nie uda mi się”, „Zwariuję, zemdleje, umrę na zawał”.
Wyciąganie pochopnych wniosków
np.„Nie chciał mnie, bo jestem brzydka”
Czytanie w myślach
np. „Widzą jak się denerwuje”, „Myślą, że jestem nieudacznikiem”, „Oni TO wiedzą”, „Gdyby mnie kochał to by się domyślił”.
Uzasadnienie emocjonalne
np.„Skoro czuje strach to ta sytuacja jest okropna”, „Czuje się przy nim świetnie-to cudowny człowiek”.
Minimalizowanie
np.„Dostałam 6 tylko dlatego że miałam szczęście”, „Udało się, bo miałam farta”.
Selektywna uwaga
Widzę tylko to, co potwierdza moje myślenie, np. czuje się nielubiana/ny więc na twarzach ludzi widzę grymas potwierdzający brak sympatii do mnie, czuje się nieskuteczny więc zauważam każdy swój błąd.
Nadużywanie imperatywów muszę, powinienem.
Powoduje to stan napięcia, poczucia nieuchronności rzeczy, ciągłej powinności.
Etykietowanie
„Jestem głupi, jestem do niczego, to wariat, idiota”.